Inicjując portal Ameryka Indiańska, spotkaliśmy się z pytaniami o stosowność używania określeń „Indianie”, „indiańskie”. Znamy problem i wiemy, że jest to przedmiot wielu debat na całym świecie. Wiemy, że sytuacja jest niejednoznaczna i może ulegać zmianom. Wsłuchujemy się w głosy tubylczych społeczności, specjalistów i środowiska.

Niektórzy Indianie używają „American Indian” w nazwach swoich inicjatyw i organizacji – do najbardziej znanych należą: National Congress of American Indians (NCAI), Institute of American Indian Arts (IAIA), American Indian Movement (AIM), International Indian Treaty Council (IITC), Indian Country Today (ICT), czy National Museum of the American Indian (NMAI). Wiele organizacji tubylczych, zapraszając w mediach społecznościowych na swoje wydarzenia i spotkania, używa hasztagu #IndianCountry.

Inni nie uznają innych określeń, niż „Native Americans” (w USA) „First Nations” (w Kanadzie), czy „Indigenous” (w obu krajach). Wiele grup i osób stosuje zamiennie różne określenia, preferując nazwy we własnych językach, ale rozumiejąc też związane z tym ograniczenia. John Trudell, znany dakocki pieśniarz, poeta i aktywista, w jednym z wywiadów mówił, że tubylcy amerykańscy nie są żadnymi „Indianami”, ani żadnymi „Native Americans”, ale są Siuksami, Komanczami, Czarnymi Stopami, Szoszonami itp. (co nie przeszkadzało mu być liderem radykalnego American Indian Movement i okupującej Alcatraz grupy Indians of All Tribes).

Zdecydowaliśmy się na użycie określenia „indiańska” w nazwie portalu, odwołując się do pewnej ogólnej, panindiańskiej świadomości celów obecnej w północnoamerykańskiej polityce i kulturze, ale też jako określenia oznaczającego wspólnotę starań podejmowanych przez Indian w imieniu wielu rdzennych społeczności w USA i Kanadzie.

Ale też dlatego, że „Indianie” są w Polsce wyraźnym skojarzeniem – bardzo wyraźnie naznaczonym silnymi wspomnieniami – z lekturami i filmami z minionych lat, co daje szansę na szersze zainteresowanie naszymi treściami i jednoczesną szansę na spokojne „rozbrajanie mitów”. Wszak przypominamy, że Indianie to nie tylko historia, ale całkiem realna współczesność, realne życie i problemy tubylczych społeczności z miast i rezerwatów Ameryki; staramy się pokazywać Tubylczych Amerykanów i Tubylcze Amerykanki takimi, jacy są: nie tylko jako wojowników, ale także jako lekarzy, naukowców, aktywistki i aktywistów ekologicznych i społecznych, liderek i liderów politycznych i religijnych, pisarek i pisarzy, artystów,  aktorek i aktorów XX i XXI w.

Pokazujemy Tubylczych Amerykanów i Pierwsze Narody jako znaczącą część społeczeństw Kanady, Stanów Zjednoczonych Ameryki, Meksyku, przybliżamy wkład (pan)indiańskiego dziedzictwa Ameryki i trudną historię odzyskiwania tożsamości i suwerenności Indian in gremio. Przybliżamy polskim czytelnikom Amerykę znaną większości z nich jako „indiańska” właśnie – uznając, że w naszej kulturze i języku określenie to nie niesie zasadniczo negatywnych konotacji. Dostrzegając zmiany płynące z innej, o wiele bardziej skomplikowanej i niejednoznacznej rzeczywistości za Oceanem, pozostajemy (póki co) przy pojęciach, które w nas samych budziły i budzą generalnie pozytywnie skojarzenia.

Oczywiście, używanie takiej ogólnej, „indiańskiej”, kategorii pojęciowej jest niewłaściwe w momencie, gdy omawiamy konkretne sprawy, zjawiska, inicjatywy podejmowane przez poszczególne, odrębne etnicznie społeczności tubylcze. Nie piszemy wówczas „Indianie uważają…”, lub o „indiańskich zwyczajach…”. Podajemy wówczas nazwę konkretnego narodu, plemienia, czy grupy, zawsze odwołując się do ich wrażliwości i zwyczajów. Nie używamy określeń „Indianie” tam, gdzie dochodziłoby do uogólnień i powtarzania błędnych, zwłaszcza szkodliwych, stereotypów.

Odkrywając – dla siebie i dla naszych Czytelników – piękną i niełatwą do ogarnięcia różnorodność dawnej i współczesnej rzeczywistości ludów wciąż najpowszechniej znanych jako Indianie Ameryki Pn. staramy się, by najwyższym wskazaniem było dla nas zawsze to, co mówią sami o sobie i o wspólnym uniwersum naszej Matki Ziemi

Foto: Małgorzata Kalinowska

Krzysztof Mączkowski

Marek Nowocień